فعلهای جداشدنی هلندی (scheidbare werkwoorden): opstaan، aankomen و meenemen
فهرست این درس
معرفی موضوع
در هلندی (مثل آلمانی) بعضی فعلها از دو بخش ساخته شدهاند: یک پیشوند و یک ریشهی فعل: op + staan = opstaan (بلند شدن). در جملهی اصلی، فعل دو تکه میشود و پیشوند به آخر جمله میرود: Ik sta om zeven uur **op**.
ممکن است عجیب به نظر برسد، اما قانون دارد، و فارسیزبانها در این بخش هم تا حدی مزیت دارند، چون ساختهای «فعل + قید» (مثل «بر میخیزم»، «برمیگردم») را میشناسند.
روی هر واژهی رنگی کلیک کن تا تلفظش را بشنوی. برای جملههای بخش مثالها دو دکمه داریم: پخش عادی و پخش آهسته.
قوانین گرامری
ساختار
| فعل جداشدنی: opstaan (بلند شدن) | |
|---|---|
| جملهی اصلی | Ik sta om zeven uur **op**. (پیشوند آخر) |
| مصدر | Ik moet vroeg **opstaan**. (یکی) |
| جملهی فرعی | Omdat ik vroeg **opsta**, ben ik moe. (یکی) |
| perfectum | Ik ben vroeg **opgestaan**. (ge وسط) |
فعلهای جداشدنی پرکاربرد
| فعل | معنی | مثال |
|---|---|---|
opstaan |
بلند شدن | Ik sta op. |
aankomen |
رسیدن | De trein komt aan. |
meenemen |
همراه بردن | Ik neem mijn tas mee. |
terugkomen |
برگشتن | Hij komt morgen terug. |
uitgaan |
بیرون رفتن | Zij gaan vaak uit. |
opbellen |
تلفن زدن | Ik bel mijn moeder op. |
schoonmaken |
تمیز کردن | Zij maakt het huis schoon. |
afspreken |
قرار گذاشتن | We spreken om vijf uur af. |
perfectum: ge در وسط
opstaan → opgestaan · aankomen → aangekomen · meenemen → meegenomen · afspreken → afgesproken
پیشوندهای جدانشدنی
بعضی پیشوندها هرگز جدا نمیشوند و ge هم نمیگیرند: be-، ge-، her-، ont-، ver-.
begrijpen → Ik begrijp het. → Ik heb het begrepen.vertellen → Hij vertelt een verhaal. → Hij heeft een verhaal verteld.ontmoeten → Wij ontmoeten haar. → Wij hebben haar ontmoet.
با فعل وجهی و آینده
مصدر یکی میماند و آخر جمله میآید: Ik wil morgen **opstaan** om zes uur. · Wij gaan morgen **uitgaan**.
اگر فعل در جملهی اصلی صرفشده است، پیشوند را «به انتهای جمله بفرست». اگر مصدر یا جملهی فرعی است، یکی بنویس.
مثالهای کاربردی
-
Ik sta om zeven uur op.
من ساعت هفت بلند میشوم.
تلفظ تقریبی: ایک ستا اُم زِون اور آپ
opstaan: پیشوند آخر -
Wanneer kom je aan?
کِی میرسی؟
aankomen -
De trein komt om vijf uur aan.
قطار ساعت پنج میرسد.
aankomen -
Ik neem mijn tas mee.
من کیفم را با خودم میبرم.
meenemen -
Hij belt zijn moeder op.
او به مادرش زنگ میزند.
opbellen -
Ik moet vroeg opstaan.
من باید زود بلند شوم.
با فعل وجهی: یکی -
Omdat ik vroeg opsta, ben ik moe.
چون زود بلند میشوم، خستهام.
جملهی فرعی: یکی -
Ik ben vroeg opgestaan.
من زود بلند شدم.
perfectum: opgestaan -
Zij heeft haar moeder opgebeld.
او به مادرش زنگ زد.
perfectum: opgebeld -
Wij hebben het huis schoongemaakt.
ما خانه را تمیز کردیم.
schoongemaakt -
Ga je mee?
با ما میآیی؟
meegaan -
Ik begrijp het niet.
من نمیفهمم.
begrijpen: جدانشدنی (be-)
مقایسه با زبان فارسی
فارسیزبانها اینجا هم مزیتی دارند و هم تله:
- فارسی هم فعلهای دوتکهای دارد («برمیگردم»، «برمیدارم»، «درمیآیم»)، که در آنها پیشوند به فعل میچسبد. در هلندی پیشوند میتواند به آخر جمله برود، و این در فارسی نیست.
- «بلند شدن»، «رسیدن»، «برگشتن» در فارسی فعل مرکباند و در هلندی جداشدنی. این فعلها را همیشه با پیشوندشان یاد بگیر:
opstaan،aankomen،terugkomen. - قانون ساده: فعل در جملهی اصلی صرف میشود (جایگاه دوم) و پیشوند آخر جمله میرود. به این ترتیب فعل «دو سر جمله» را قاب میگیرد:
Ik **sta** morgen om zeven uur **op**. geدر perfectum وسط میآید:op-ge-staan. فارسیزبانها گاهیgeopstaanمیگویند؛ غلط است.- پیشوندهای
be-،ver-،ont-،ge-،her-جدانشدنیاند وgeنمیگیرند:begrepen،verteld.
اشتباهات رایج
اینها خطاهایی هستند که فارسیزبانها بیشتر از بقیه مرتکب میشوند، چون از فارسی به ذهنشان میآید.
Ik opsta om zeven uur.
Ik sta om zeven uur op.
در جملهی اصلی پیشوند جدا میشود و آخر جمله میرود.
Ik moet vroeg op staan.
Ik moet vroeg opstaan.
مصدر یکی نوشته میشود.
Ik ben geopstaan.
Ik ben opgestaan.
در perfectum ge بین پیشوند و ریشه میآید: op-ge-staan.
Ik heb het gebegrepen.
Ik heb het begrepen.
be- پیشوند جدانشدنی است و ge نمیگیرد.
Hij bel zijn moeder op.
Hij belt zijn moeder op.
با hij فعل -t میگیرد: belt.
Wij nemen mee onze tas.
Wij nemen onze tas mee.
پیشوند جداشده آخر جمله میآید.
تمرین
۱۰ سؤال. بعد از هر پاسخ، بلافاصله دلیلش را میبینی. جوابها را در بخش بعدی هم میتوانی دوباره مرور کنی.
-
۱
Ik ___ om zeven uur op.
-
۲
De trein ___ om vijf uur aan.
-
۳
Which is correct?
-
۴
What is the perfectum participle of "opstaan"?
-
۵
What is the participle of "begrijpen"?
-
۶
Which is correct?
-
۷
Hij zijn moeder op. (opbellen: bellen)
راهنما: bel + t
-
۸
Wij nemen onze tas . (mee)
راهنما: meenemen
-
۹
Ik ben vroeg . (opstaan)
راهنما: ge در وسط
-
۱۰
Ik heb het huis . (schoonmaken)
راهنما: ge در وسط
پاسخ تمرینها
نمایش پاسخ و دلیل همهی سؤالها
-
۱
Ik sta om zeven uur op.
با
ikریشهیstaan:sta، وopآخر میآید. -
۲
De trein komt om vijf uur aan.
با
de trein(مفرد) ریشه +t:komt. -
۳
Which is correct?
پاسخ درست: Ik sta om zeven uur op.
پیشوند جدا میشود و آخر جمله میرود.
-
۴
What is the perfectum participle of "opstaan"?
پاسخ درست: opgestaan
geوسط میآید:opgestaan. -
۵
What is the participle of "begrijpen"?
پاسخ درست: begrepen
پیشوند
be-جدانشدنی است، بدونge. -
۶
Which is correct?
پاسخ درست: Ik wil morgen opstaan.
مصدر یکی نوشته میشود.
-
۷
Hij belt zijn moeder op. (opbellen: bellen)
با
hij: ریشه +t. -
۸
Wij nemen onze tas mee. (mee)
پیشوند
meeازmeenemenآخر جمله میرود. -
۹
Ik ben vroeg opgestaan. (opstaan)
perfectum:
op-ge-staan. -
۱۰
Ik heb het huis schoongemaakt. (schoonmaken)
perfectum:
schoon-ge-maakt.
جمعبندی و درس بعدی
- فعل جداشدنی در جملهی اصلی دو تکه میشود:
Ik sta om zeven uur op. - در مصدر و جملهی فرعی یکی است:
Ik moet opstaan·omdat ik opsta. - perfectum:
geوسط:opgestaan،meegenomen. - پیشوندهای
be-،ge-،her-،ont-،ver-جدانشدنیاند وgeنمیگیرند.
درسهای مرتبط
صرف فعل در زمان حال هلندی (tegenwoordige tijd): ریشه، پایانهها و املا
زمان حال هلندی را یاد بگیر: ساخت ریشهی فعل، پایانهی -t با jij و hij، شکل مصدر با wij و zij، قانون املای صدای بلند، سؤال با وارونگی و فعلهای بیقاعده gaan و doen.
ترتیب کلمات در جملهی هلندی (woordvolgorde): فعل دوم، سؤال و جملهی فرعی
ترتیب کلمات هلندی را یاد بگیر: قانون فعل در جایگاه دوم، وارونگی بعد از قید زمان، سؤال بله/نه و با کلمهی پرسشی، جملهی فرعی با omdat و dat، و جایگاه niet، با مثال و تمرین.
زمان گذشتهی گفتاری هلندی (voltooid tegenwoordige tijd): hebben یا zijn؟
ساخت گذشتهی گفتاری هلندی را یاد بگیر: فعل کمکی hebben یا zijn، ساخت voltooid deelwoord با ge، قاعدهی ’t kofschip برای t یا d، فعلهای بیقاعده و اشتباههای رایج.
گرامر را با واژهها قوی کن
قاعدهها وقتی کارآمد میشوند که واژهی کافی برای ساختن جمله داشته باشی. واژههای هلندی را با جعبه لایتنر یاد بگیر تا فراموش نشوند.